Ο ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤHΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΣ

Από τα τέλη του 19 ου αιώνα ήταν διάχυτη στους πνευματικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους της τσαρικής Ρωσίας η προσέγγιση και οικειοποίηση νέων εκφραστικών ρευμάτων για την ανάδειξη και επικράτηση μιας νέας οπτικής, που αναπόφευκτα θα συγκρουόταν με τις παλιές αντιλήψεις και τις καθιερωμένες συντηρητικές τεχνοτροπίες. Οι νέοι καλλιτέχνες, συγγραφείς και διανοούμενοι μαζί με θιασώτες τους διατύπωναν άμεσα ή έμμεσα την απορριπτική αντιμετώπιση του παρελθόντος, με χλευαστικές δηλώσεις και προγραφές ακόμη και για κορυφαίους δημιουργούς, όπως ο εμβληματικός Πούσκιν. Είχαν την ακράδαντη πεποίθηση ότι η στάση τους αυτή ήταν νομοτελειακή ιστορική θέση. Ο Ελ Λισίτσκι το 1922, λίγα χρόνια μετά την Οκτωβιανή επανάσταση του 1917, στο κείμενο του «Η τέχνη μου και η ζωή» επισήμανε: «Ο Οκτώβρης ενυπήρχε πολύ νωρίτερα στην τέχνη». Αναδιφώντας στα ιστορικά ντοκουμέντα προκύπτει με διαύγεια ότι ήταν αναγκαίο να εκπορευτεί και να ευοδώσει από τα σπλάχνα του καταπιεσμένου λαού ένα μήνυμα οικουμενικής δικαιοσύνης και εγκαθίδρυσης της υλοποιημένης σοσιαλιστικής οικονομίας. Ανάμεσα στους επαναστάτες συμμετείχαν καλλιτέχνες και λογοτέχνες που αισθάνονταν δικαιωμένοι από την επανάσταση που αγωνιζόταν για ένα νέο κοινωνικό πολιτισμό. Η εικαστική δράση τους είχε ξεκινήσει ήδη από το 1860 μέχρι και τις αρχές του 20 ου αιώνα σε «καλλιτεχνικές αποικίες». Σημείο εκκίνησης τους ήταν η αποστροφή τους στον νατουαραλισμό και τον νεοκλασικισμό. Από το 1901 και μέχρι το 1917 διακρίνονται οι σημαντικοί πρωτοπόροι δημιουργοί Καντίνσκι, Τάτλιν, Κοντσαλόφσκι, Γκοντσάροβα, αδελφοί Μπουρλιούκ, Μάλεβιτς, Λαριόνοφ, Πόποβα κ.α. ( Είχα την δυνατότητα ως σπουδαστής να πρωτοδώ και να θαυμάσω έργα τους το 1984 στο ΜoΜΑ της Νέας Υόρκης). Ο Μαγιακόφσκι υπήρξε συνεργάτης του εικονοκλάστη, επαναστάτη ζωγράφου Νταβίντ Μπουρλιούκ. Η επαναστατική ποίηση του Μαγιακόφσκι, τα βιώματα και τα γραφιστικά έργα του στα φουτουριστικά εκφραστικά και ριζοσπαστικά καλλιτεχνικά πεδία της ανατρεπτικής εποχής συνάρπαζαν τα πλήθη. Η διαχρονική ροή και ζωντάνια του λόγου του αναπαριστούσε τους κοινωνικοπολιτικούς αγώνες και εμψύχωνε με ορμή και αισιοδοξία. Η εμβληματική προσωπικότητα του στάθηκε νομοτελειακό γεγονός την εποχή της επαναστατικής περιόδου που απαιτούσε και την δημιουργία μιας νέας καλλιτεχνικής και λογοτεχνικής έκφρασης. Ιστορικά η βασική ρωσική πρωτοπορία αναπτύχθηκε ι μέσα στο πλαίσιο και το ιδεολογικό κλίμα που προετοίμασαν την μεγάλη Επανάσταση. Ο Ραγιονισμός και ο Φουτουρισμός κυριαρχούσαν στη ρωσική σκηνή από το 1910. Αργότερα, από το 1915, επικράτησαν τα δυο μεγάλα ρεύματα του Σουπρεματισμού και του Κονστρουκτιβισμού, παράλληλα με άλλες αφαιρετικές και αφηρημένες τάσεις. Μετά τον Πρώτο παγκόσμιο πόλεμο οι εστίες της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας μετατοπίστηκαν σε ασφαλέστερες μητροπόλεις όπως η Μόσχα, η Ζυρίχη και η Νέα Υόρκη.

Οι Ρώσοι καλλιτέχνες διεσπαρμένοι στην Ευρώπη επιστρέφουν στην εστία τους και αρχικά συνεπικουρούμενοι από τη Ρωσική επανάσταση επιδόθηκαν σε δημιουργικό οργασμό. Τα έργα τους διαμορφώθηκαν με εξακτινώσεις του χρώματος , κυβιστικές ταυτόχρονες οπτικές προσλήψεις της φόρμας και δυναμικές καμπυλώσεις, τομές και ταχύτατες χαράξεις στην ύλη. Το κλίμα ευφορίας αντανακλούσε την τεράστια πολιτική αλλαγή που συντελέστηκε στη Ρωσία και υλοποιήθηκε με την ίδρυση του τμήματος Καλών Τεχνών το 1918 (ΙΖΟ) με επικεφαλής τον Ρoτσένκο και συμμετέχοντες τους Καντίνσκι, Άλτμαν κ.α. Το τμήμα καλών τεχνών επιχορηγήθηκε με πολλά χρήματα και άμεσα ίδρυσε 36 μουσεία. Σημαντικοί καλλιτέχνες αυτών των επιμορφωτικών δράσεων ήταν οι Καντίνσκι, Μάλεβιτς και Τάτλιν. Το 1920 στα πλαίσια του ΙΖΟ ιδρύθηκε το Ινστιτούτο Καλλιτεχνικής Παιδείας (Ίνχουκ) στο οποίο ο Καντίνσκυ δημιούργησε ένα παιδαγωγικό πλαίσιο συγχώνευσης του σουπρεματισμού και του κονστρουκτιβισμού. Τα παιδαγωγικά προγράμματα εφαρμόστηκαν στις σχολές της Πετρούπολης, της Μόσχας και του Βιτέμπσκ. Ο Μάρκ Σαγκάλ διέμενε στο Βίτεμπσκ από την έναρξη του Α' Παγκόσμιου Πόλεμου. Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, ο γνωστός του από το Παρίσι και υπεύθυνος για θέματα πολιτισμού, Ανατόλι Λουνατσάρσκι, τον τοποθέτησε στη θέση του επιτρόπου Καλών Τεχνών στο Βίτεμπσκ. Ο Σαγκάλ οργάνωσε εκθέσεις και ενήργησε για να επαναλειτουργήσει η Σχολή Καλών Τεχνών με διακεκριμένους εικαστικούς δασκάλους, όπως ο Ελ Λισίτσκι και ο Καζιμίρ Μαλέβιτς. Έχοντας όμως διαφωνίες με τις διοικητικές πρακτικές για ζητήματα τέχνης, παραιτήθηκε το 1920. Μετακόμισε στη Μόσχα και φιλοτέχνησε την θαυμάσια διακόσμηση του Εβραϊκού της Θεάτρου. Οι καλλιτέχνες της ρωσικής πρωτοπορίας συντέλεσαν χαρακτηριστικά στην καλλιτεχνική αναγέννηση που ακολούθησε την Ρωσική επανάσταση και βοήθησαν με τα έργα τους στην ιδεολογική επικράτηση της. Ο οργασμός καλλιτεχνικής δημιουργίας κορυφώθηκε με τον Μαγιακόφσκι να οραματίζεται σειρήνες εργοστασίων να δημιουργούν μουσική σύνθεση και τον Καντίνσκι να προτείνει μνημείο για τη μεγάλη ιδεολογική ουτοπία (κομμουνισμό). Ο θάνατος του Λένιν, η απομάκρυνση του Λουνατσάρσκι από τα πολιτιστικά και η επικράτηση του Στάλιν καθήλωσαν όμως την δυναμική της δημιουργίας με τα έργα της ρωσικής πρωτοπορίας επιβάλλοντας τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό ως επίσημη και αποδεκτή τεχνοτροπία. Στόχος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού ήταν και η ακτιβιστική επίδραση στην διαμόρφωση της συνείδησης των πολιτών για τον μελλοντικό κόσμο. Το 1930 πραγματοποιήθηκε αναδρομική έκθεση του για την επέτειο 20 χρόνων της ακάματης δημιουργίας του Μαγιακόφσκι.

Ο απολογισμός της δουλειάς του προξένησε τεράστια απήχηση, ιδιαίτερα στη νεολαία. Όμως την ίδια χρονιά, πέντε χρόνια μετά την αυτοκτονία του λυρικού ποιητή της Επανάστασης Σεργκέι Γιεσένιν, ο Μαγιακόφσκι αυτοπυροβολήθηκε, σφραγίζοντας μια ολόκληρη εποχή δημιουργικού οργασμού. (Βλ. Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι «Ωδή στην επανάσταση», Επιλογή από το έργο του. Πρόλογος, σχέδια Κώστας Ευαγγελάτος. Εκδόσεις «Ατέχνως», Αθήνα 2023. Η περίφημη Συλλογή Κωστάκη και ο συλλέκτης διαδραμάτισαν αποφασιστικό ρόλο στη γνώση και στην ιστορική καθιέρωση της ρωσικής πρωτοπορίας αυτών των κρίσιμων περιόδων. Η Συλλογή Κωστάκη έχει παρουσιαστεί σε μεγάλα μουσεία και ιδρύματα τέχνης ανά τον κόσμο. Ο συλλέκτης Γεώργιος Κωστάκης (1913-1990) γεννήθηκε στη Ρωσία από εύπορους γονείς και διατήρησε την ελληνική υπηκοότητα. Έχοντας την αισθητική πρόνοια συγκέντρωσε στη συλλογή του έργα τέχνης των γνωστών εκπροσώπων της ιστορικής ρωσικής πρωτοπορίας. Όταν το 1977 αποφάσισε να φύγει με την οικογένειά του από τη Μόσχα πρόσφερε το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής αυτής στην Πινακοθήκη Τρετιακόφ. Τα έργα από αυτή την δωρεά καθώς και όσα πήρε φεύγοντας μαζί του απαρτίζουν το δημιουργικό φάσμα των ριζοσπαστικών αισθητικών καταθέσων της ιστορικής ρωσικής πρωτοπορίας. Της πρωτοπορίας που έθεσε τις βάσεις όλων των εκφάνσεων της μοντερνιστικής ανάπτυξης.

Κώστας Ευαγγελάτος Ζωγράφος, Λογοτέχνης, Θεωρητικός της τέχνης.

ΕΠΙΚΑΙΡΟ ΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΠΕΤΜΕΖΑ ΣΤΗΝ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ TΩΝ ΕΚΔΌΣΕΩΝ ΟΜΗΡΟΣ.

Το επίκαιρο ποίημα ''Το σημείο μηδέν της ύπαρξης '' του διεθνιστή ,βραβευμένου λογοτέχνη Λεόντιου Πετμεζά με αναφορά στην υπόθεση των Τεμπών περιλαμβάνεται στις σελίδες της νέας ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΠΟΙΗΣΗΣ των εκδόσεων ΌΜΗΡΟΣ ανάμεσα στα ποιήματα σημαντικών σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Ανθολόγος της έκδοσης είναι ο συγγραφέας Θεοφάνης Λ. Παναγιωτόπουλος. Το βιβλίο αντί προλόγου έχει ποίημα του λογοτέχνη, εκδότη Γιώργου Χρονά και εισαγωγικό σημείωμα από την βιβλιοκριτικό, συγγραφέα, θεολόγο Χρύσα Νικολάκη.

Οι συμμετέχοντες ποιητές στην ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΠΟΙΗΣΗΣ των εκδόσεων ΌΜΗΡΟΣ:

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ :Ο Λεόντιος Πετμεζάς γεννήθηκε στους Φιλίππους της Μακεδονίας. Είναι λογοτέχνης ,κριτικός λογοτεχνίας και τέχνης ,εικαστικός και ηθοποιός . Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και Δημόσια Διοίκηση στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δημοσιογραφία στο Ίδρυμα Μπότση και στην σχολή του Antenna, θέατρο στο Εθνικό Ωδείο και στην Σχολή της Μαίρης Τράγκα. Παρακολούθησε ιστορία τέχνης και ζωγραφική στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στην Αμερική. Από πολύ νωρίς για την εκλεπτυσμένη γραφή του μίλησαν επιδοκιμαστικά, σημαντικοί άνθρωποι των γραμμάτων όπως η Έλλη Αλεξίου, η Λιλίκα Νάκου, η Διδώ Σωτηρίου, η Λιλή Ζωγράφου, ο Νικηφόρος Βρεττάκος ,ο Γιάννης Κουτσοχέρας και πολλοί άλλοι. Γράφει λογοτεχνικά βιβλία και θεατρικά έργα. Δοκίμια, ποιήματα, διηγήματα, κριτικές, εργασίες, προσεγγίσεις και διατριβές του δημοσιεύονται σε έντυπα και ηλεκτρονικά ΜΜΕ. Μέχρι σήμερα έχει πραγματοποήσει 25 ατομικές και 74 ομαδικές εκθέσεις ανά τον κόσμο. Στο θέατρο έχει ερμηνεύσει με επιτυχία πρωταγωνιστικούς ρόλους μεταξύ άλλων σε έργα των Μπύχνερ, Ντύρενματ, Ντίκενς, Ζενέ, Κοκτώ ,Μπερναρ Σώ ,Κιντέρο ,Λόρκα, Αλέξη Δαμιανού, Κώστα Ευαγγελάτου, Εύας Πετροπούλου -Λιανού, Γιάννη Ρωμανού, Μαρίνας Σωτηροπούλου κά. Ασχολείται με την διοργάνωση και την επιμέλεια πολιτιστικών γεγονότων σε συνεργασία με Δήμους, Περιφέρειες ,Ιδρύματα, Πρεσβείες, Μουσεία, Υπουργεία. Έχει πολύχρονες συνεργασίες με σημαντικούς φορείς πολιτισμού ,ραδιοτηλεοπτικές και εκδοτικές εταιρίες. Έχει ταξιδέψει στις πέντε ηπείρους. Είναι ομιλητής και εισηγητής σε πολιτιστικές συναντήσεις, συνέδρια, ημερίδες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι μέλος σε κριτικές επιτροπές λογοτεχνικών και εικαστικών διαγωνισμών .Έχει τιμηθεί με διακρίσεις ,επαίνους και βραβεία . Έχει βιογραφηθεί σε λεξικά, εκδόσεις και εγκυκλοπαίδειες. Εκτεταμένες αναφορές και ειδικά αφιερώματα για την παρουσία του υπάρχουν στο διαδίκτυο. Είναι επίτιμος πρόεδρος του ιστορικού Συλλόγου Εικαστικών Καλλιτεχνών Ελλάδος ‘’Ο Απελλής ‘’ και επίτιμο μέλος επιστημονικών, εκπαιδευτικών, καλλιτεχνικών και πολιτιστικών οργανισμών, σωματείων, ενώσεων, εταιριών ,συλλόγων κα . Είναι μέλος της ΕΣΠΗΤ(Ένωση Συντακτών Περιοδικού, Ηλεκτρονικού Τύπου) και της EFJ(Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων).Θεωρείτε αναγνωρισμένος ιστορικός τέχνης σε Ευρωπαικό και διεθνές επίπεδο και ένας από τους σημαντικότερους κριτικούς τέχνης της Ελλάδας. Ασχολείται πολλά χρόνια με τον εθελοντισμό, τον συνδικαλισμό, τον ακτιβισμό και περισσότερο με την προσφορά στον άνθρωπο . Έχει συμβάλει δυναμικά και γόνιμα στην καταγραφή και στην εκτίμηση της διαχρονικής τέχνης και της ευρύτερης δημιουργίας, στην εξέλιξη του πρωτοποριακού project ,στην προώθηση του εκλεκτικού concept, στην ουσιαστική πολιτιστική διπλωματία , στην ανάπτυξη και ανέλιξη των ρυθμών της πολιτισμικής διαχείρισης. Γράφει κριτική λογοτεχνίας ,τέχνης ,θεάτρου και κινηματογράφου .

Η γνωστή πολιτισμολόγος, κριτικός τέχνης και λογοτεχνίας Μαριλένα Φωκά έχει επισημαίνει μεταξύ άλλων για την ποίηση του Λεόντιου Πετμεζά:''....Στην ποιητική απόδοση του Λεόντιου Πετμεζά σκιαγραφείται η διαλεκτική της δόμησης του σύγχρονου πολιτιστικού γίγνεσθαι. Με το ζήλο και την εμβριθή γλωσσολογική προσέγγιση του «Αλεξανδρινού» μελετητή, ο ποιητής- στοχαστής οδηγεί τον αναγνώστη σε μια πορεία ενδοσκόπησης μέσα από ένα εικονοπλαστικό ιδιόλεκτο που εξυφαίνεται σε έναν γνώριμο χαρτογραφημένο χώρο αισθητικής αναπαράστασης. Κομιστής του πνευματικού πλούτου της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς, του οριενταλισμού καθώς και ανατολικών ιδεολογιών τις οποίες αντιπαραβάλλει διαλεκτικά με τα μοντέρνα και μεταμοντέρνα κινήματα συμμετέχοντας σ’ ένα γόνιμο πολιτιστικό συγκρητισμό. Ασυμβίβαστος, επίμονος, τολμηρός καταγγελτικός, “προφητικός” και ανατρεπτικός ο Λεόντιος Πετμεζάς στοχεύει στη “γέννηση και την παραμονή μιας άλλης πιο ελπιδοφόρας κατάστασης”. Έντονα αφαιρετική γραφή, υπαινικτική, με ποιητική προσέγγιση της συντακτικής λειτουργίας του λόγου την οποία υποτάσσει στην σύζευξη της πληροφορικότητας και της λειτουργικότητας. Με τον ελεύθερο στίχο- ισχυρών τεμαχίων ήχων με φορμαλιστική ένταση η σημασία επικοινωνείτε τμηματικά, μεθοδικά και συστηματικά. Εγκιβωτίζονται εξωγλωσσικά και μεταφυσικά σημαινόμενα στο γλωσσικό σύστημα ακινητοποιώντας το βιωματικό τους φορτίο, παρέχοντας σε αμύητους και μυημένους μια μοναδική ποιητική εμπειρία. Σαφείς οι επιρροές από τα μεγάλα φιλοσοφικά και καλλιτεχνικά ρεύματα του Στωικισμού, του Μηδενισμού και της Σχολής της Φρανκφούρτης που επανέρχονται σαν προβληματικές του σήμερα και γιγαντώνονται σε μια παράλληλη καταναλωτική περιδίνηση και πνευματική ολίσθηση στην πορεία της ανεύρεσης του εγώ. Ουσιαστικό στην δομή του μας αποκαλύπτει τη μοναδική ποιητική γραφή του Λεόντιου Πετμεζά που έχει αφήσει το στίγμα του στον χώρο της εικαστικής τέχνης και όχι μόνο. O λογοτέχνης καταγράφει την πραγματικότητα από την σκοπιά του πολιτικού επιστήμονα, του κριτικού -ιστορικού -θεωρητικού και επιμελητή τέχνης, του συγγραφέα, του ποιητή, του ανθρώπου που ζει και δρα στη σύγχρονη πραγματικότητα με γνώμονα την συνείδηση .Η προσέγγιση του ανατρέπει με θέση το κρατούν ιδεολόγημα των καταστάσεων που βιώνουμε.....''